Denetim iç motivasyonu öldürür mü?

çocuk motivasyonÇocuk denetim iç motivasyonu

Bir çocuk etkinlik yaparken, onun başında durup, yaptıklarını denetlersek, yani çocuk kendisini kontrol edilmiş hissederse, acaba onun motivasyonunu düşürür müyüz? Aynı şekilde şirketlerde sürekli denetlenen veya gözetlenen insanlar, iç motivasyonunu kaybeder mi?

Stanford Üniversitesi’nden Prof. Lepperve Duke Üniversitesi’nden Prof. Green, denetimin, iç motivasyon üzerindeki etkisini keşfetmek için anaokulu öğrencileriyle bir deney yapıyor. Seksen anaokulu çocuğunu teker teker bir odaya alıyor ve onlara resim çizdiriyor.

Ama bir gruba, “Siz resim çizerken sizi kameradan izleyeceğiz”, diğer gruba, “Rahat rahat, istediğiniz gibi resim çizin” diyor.

İlk gruba, “Sizi denetliyoruz”, diğer gruba, “Özgürsünüz” mesajı veriyor. Çocuklar resimleri çizip, bitiriyor. Bu etkinlik bittikten sonra, deneyin ikinci kısmı başlıyor.

Uygulama Aşaması

Çocukları başka bir odaya alıyorlar. Onlara resim çizmeleri için materyaller veriyorlar ama bu sefer masaya farklı etkinlikler de koyarak, çocuklara diyorlar ki “Önünüzde farklı etkinlikler var. İstediğinizi seçin.” Merak ettikleri soru da şu: Hangi grup resim çizmeye devam edecek, hangi grup çizmeyi bırakıp diğer etkinliklerle meşgul olacak?

Kamerayla gözetlenen çocuklar, resim çizmekle değil, diğer etkinliklerle ilgileniyor. Yani resme olan ilgileri hemen azalıyor.

Neden?

Ödülde olduğu gibi, gözetim altında resim çizen çocuk, denetleme mekanizması ortadan kalkınca çizmeyi bırakıyor. Ama diğer grubun ilgisi azalmıyor.

Çünkü onlar deneyin ilk kısmında gözetilmeksizin özgürce resim çizdi. Baskı ve kontrol altında hissetmedi. Ödülde olduğu gibi, gözetim olmadan yapılan etkinliklerde de kişi kendi kendine diyor ki “Dışarıdan bir kontrol olmadan, yaptığım etkinlikleri ben sevdiğim için yapıyorum. Kontrol olursa, sevdiğim için değil, yapmak zorunda olduğum için yapıyorum.” Denetim de ödül gibi bir kontrol mekanizmasıdır. Çocuğunuzu ne zaman kontrol ederseniz, çocuk o zaman o işten soğur. Zaten çoğu çocuk ailesini uyarır: “Başımda durmayın. Siz durunca çalışamıyorum.”

iç motivasyon

Kontrol Sorun Yaratır mı?

İşyerlerinin çoğunda gözetlenmenin olumsuz etkisini görürüz. Müdür ofisteyse, herkes çalışır ama gidince, çoğu kişi çalışmayı bırakır.

Neden?

Çünkü kontrol altında çalışan kişi, kontrol gidince çalışmayı bırakır. Halbuki müdür kontrol eden bir otoriter değil de ileride göreceğimiz gibi özerklik veren bir lider olsa, ofis çalışanları kendisini kontrol edilmiş hissetmez.

Bu durumda müdür ofiste olsa da, olmasa da herkes çalışır. Çocuklara verilen ödül, işçileri kontrol eden müdür gibidir. Türk kültürünün de en büyük sorunu bu değil midir?

İşte bu kontrol anlayışından dolayı, Bülent ile John antrenmana farklı anlamlar yüklemektedir. Bülent Türkiye’de sadece koçu antrenman koyduğu zaman (kontrol) spor yapmaya alışkın.

Onun antrenman saatini koç kontrol ettiğinden kendisi belirlemeyi öğrenmemiş. Özerklik geliştirememiş. Kafasında tek başına antrenman başlatma fikri yok. Ama John öyle değil. John hocanın kontrol ettiği saate uymakla beraber, kendisi de zamanını kontrol etmeyi öğrenmiş. Buna alışkın. Hiç kimse onu zorlamasa da John kendi inisiyatif alabiliyor.

Sorumluluk ve Kontrol

Yalnız burada bir noktayı da netleştirmek gerekiyor. Bülent sorumluluk sahibi. Bütün antrenmanlara katılıp istenilen her şeyi en iyi şekilde yapıyor ve başarılı da oluyor. Ama inisiyatif almak, yani kendi hayatını kontrol etmek ile kontrol edilmek çok farklıdır. Bülent başarılı olsa da, dışarıdan kontrol ile spor yapan bir insan, kontrol kalkınca spor yapmayı bırakır. Ama kontrol olmadan spor yapmaya alışan bir insan, kontrol olsa da olmasa da iç motivasyonla ve keyifle spor yapar. Değerli ve anlamlı olan da budur. Türkiye’de çoğu sporcu kontrol altında spor yaptığı için profesyonel hayatı bitince, sporu bırakır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.